Megastruktury przyspieszenia, „dół” i fizyka największych konstrukcji, jakie wymyślono

Fizyka w czterech zdaniach

W obracającej się konstrukcji odczuwalne przyspieszenie wynosi a = ω²r. Kieruje się od osi obrotu na zewnątrz i rośnie liniowo z odległością od niej, więc „dół” to zewnętrzna ściana, a na osi panuje nieważkość. Kto się porusza, czuje dodatkowo przyspieszenie Coriolisa −2ω×v: przy małym promieniu i szybkim obrocie przedmioty spadają krzywo, a bieg z obrotem i pod obrót daje różny ciężar. Zamknięta skorupa niczego w swoim wnętrzu nie przyciąga (twierdzenie o powłoce), dlatego w sferze Dysona działa tylko gwiazda, która ciągnie do środka.

Wspólną granicą wszystkich obrotowych megastruktur jest materiał. Sam pierścień potrzebuje wytrzymałości właściwej σ/ρ ≈ v², a przy 1 g prędkość obwodu wynosi v = √(gR). Stal wystarcza do kilku–kilkunastu km promienia, nanorurki węglowe do ok. 1000 km. Struktury w skali AU (Ringworld, wirująca sfera Dysona) wymagają materiałów o 4–5 rzędów wielkości mocniejszych niż cokolwiek znanego. Konstrukcje „dynamiczne” (pierścień orbitalny, pętla Lofstroma, planeta suprapowierzchniowa) omijają ten problem: zamiast wytrzymałości używają pędu szybko płynącej masy.

Katalog megastruktur

Kliknij „▶”, żeby otworzyć symulację danej struktury.

KoncepcjaAutor / źródłoCo to jestSkąd ciążenie
Habitaty obrotowe
▶Sfera BernalaJ.D. Bernal, 1929; Island One (NASA, 1975)Kula ~500 m średnicy, mieszkańcy w pasie równikowym, na tarasachObrót; ku biegunom ciążenie słabnie, a „dół” się przechyla
▶Torus StanfordaNASA/Stanford, 1975Pierścień 1,8 km średnicy, ~10 tys. osób, 1 obr/min, szprychy do piastyObrót (~0,9–1 g)
▶Kalpana OneGlobus i in., 2007Krótki cylinder R≈250 m, bez luster; obraca się stabilnie wokół osi największego momentu bezwładnościObrót
▶Cylinder O'NeillaG.K. O'Neill, „The High Frontier”, 1976Island Three: para przeciwbieżnych cylindrów 8×32 km z lustramiObrót
▶Cylinder McKendreeTom McKendree (NASA), 2000Cylinder z nanorurek, R≈460 km, długość ~4600 kmObrót
▶Pierścień BishopaForrest Bishop, 1997Pierścień R≈1000 km, szerokość 500 km, bez dachu, atmosferę trzymają ścianyObrót
▶TopopolisPat Gunkel; L. Niven, „Bigger than Worlds”, 1974Rura jak cylinder O'Neilla zawinięta wokół gwiazdy w pętlę albo węzeł torusowy („kosmiczne spaghetti”)Obrót rury wokół własnej osi
▶OrbitalIain M. Banks, cykl „Kultura”Pierścień R≈1,9 mln km krążący wokół gwiazdy; jeden obrót = jedna dobaObrót (materiał fikcyjny)
▶RingworldLarry Niven, 1970Pierścień R = 1 AU wokół gwiazdy, szerokość 1,6 mln km, kwadraty cienia dla nocyObrót 1200 km/s, „scrith”; niestabilny w swojej płaszczyźnie
▶Globus CassusChristian Waldvogel, 2004 (projekt artystyczny)Ziemia przebudowana w wydrążoną, wirującą kulę z mieszkańcami po wewnętrznej stronieObrót
Gwiazdy i energia
▶Sfera / rój / bańka DysonaF. Dyson, Science 131 (1960)Powłoka albo rój kolektorów na orbitach; bańka: statyty zawieszone na ciśnieniu światłaBrak (rój); obrót (powłoka)
▶Pierścień Dysonawariant roju DysonaKolektory na jednej wspólnej orbicie; najprostszy pierwszy etap rojuBrak (swobodny spadek)
▶Mózg MatrioszkiRobert Bradbury, 1997Zagnieżdżone powłoki Dysona; każda zasila obliczenia ciepłem odpadowym poprzedniejGrawitacja gwiazdy
▶Mózg JowiszaR. Bradbury i in.Komputer wielkości planety z „computronium”Własna grawitacja
▶Napęd SzkadowaLeonid Szkadow, 1987Lustro-statyt asymetrycznie odbija światło gwiazdy, więc gwiazda dostaje ciągStatyt
▶Napęd CaplanaMatthew Caplan, Acta Astronautica (2019)Platforma zasilana rojem Dysona zbiera materię gwiazdy i wyrzuca strumień syntezy, przesuwając gwiazdęRównowaga ciągu i grawitacji
▶StarliftingD. Criswell, 1985Wydobywanie materii z gwiazdy polami magnetycznymiGrawitacja gwiazdy (~28 g na Słońcu)
▶Wiązka Nicolla-DysonaJames NicollRój Dysona skupiający całą moc gwiazdy w jedną wiązkę laserową—
▶Sfera Penrose'awg procesu Penrose'a (1969)Pozyskiwanie energii z ergosfery wirującej czarnej dziury i z dysku akrecyjnegoGrawitacja czarnej dziury, pływy
Światy-dyski i powłoki
▶Dysk AldersonaDan AldersonPłyta od orbity Merkurego do Jowisza, gwiazda w otworze, życie po obu stronachGrawitacja samego dysku, prostopadle do powierzchni
▶Planeta suprapowierzchniowaPaul Birch, 1991Powłoka wokół gazowego olbrzyma, podparta dynamicznie strumieniami masyGrawitacja olbrzyma
▶Shellworld / paraterraformacjaI.M. Banks („Matter”); koncepcja „worldhouse”Dach nad całą planetą trzymający atmosferę albo zagnieżdżone skorupy na wieżachGrawitacja planety
▶BubbleworldDani EderOgromna bańka wodoru w cienkiej membranieWłasna grawitacja gazu
▶EkumenopolisK. Doxiadis (termin); Trantor, CoruscantPlaneta w całości zabudowana miastemGrawitacja planety
Infrastruktura orbitalna
▶Winda kosmicznaCiołkowski 1895; Arcutanow 1960Lina od równika poza orbitę geostacjonarnąGrawitacja i siła odśrodkowa znoszą się na GEO
▶Pierścień orbitalnyPaul Birch, 1982Wirnik szybszy od orbitalnej podtrzymuje nieruchome stacje i kable do ziemiPodparcie dynamiczne
▶Pętla startowaKeith Lofstrom, 1981Pas żelaza pędzący ~14 km/s uniesiony na ~80 km; maglev wynoszący ładunkiPodparcie dynamiczne
▶SkyhookH. Moravec, 1977Tether wirujący na orbicie, który chwyta ładunki z atmosferyObrót tethera
▶StarTramJ. Powell, G. Maise, 2001Tunel maglev wystrzeliwujący ładunki i ludzi na orbitęPrzyspieszenie startu

Źródła: Wikipedia („Megastructure”, „Topopolis” i hasła szczegółowe), Isaac Arthur „Megastructure Compendium”, Orion's Arm Encyclopedia Galactica; F. Dyson, Search for Artificial Stellar Sources of Infrared Radiation, Science 131 (1960); G. O'Neill, The High Frontier (1976); R. Johnson, C. Holbrow (red.), Space Settlements: A Design Study, NASA SP-413 (1977); M. Caplan, Stellar engines: Design considerations for maximizing acceleration, Acta Astronautica 165 (2019); L. Niven, Bigger than Worlds (1974); P. Birch, Orbital Ring Systems and Jacob's Ladders, JBIS (1982). Liczby w symulacjach są rzędu wielkości; parametry konstrukcji fikcyjnych (Orbital, Ringworld) różnią się między źródłami. Wszystkie wizualizacje są w skali umownej, a przesadzone wymiary (grubości, szerokości) opisuje legenda każdej sceny.